Thỉnh thoảng khi xem lại video của các buổi học hay họp mặt của “Dạy Con Tiếng Việt”, điều mình chú ý không phải là các con học như thế nào, mà là hình ảnh ba, mẹ, ông bà nhẫn nại ngồi bên cạnh từ đầu đến cuối buổi, nhắc nhở con tập trung, nhắc lại câu hỏi hay yêu cầu của cô giáo vì con không nghe rõ, động viên con trả lời, nhắc con trả lời một cách lễ phép v.v. Các con còn nhỏ có thể đôi lúc không chú ý, quên mất đang ở trong lớp, chạy đi lấy đồ chơi, đòi ăn uống v.v. nhưng phụ huynh thì luôn ở đó đồng hành với các con và giáo viên để có một buổi học thành công. Mình và các giáo viên ở “Dạy Con Tiếng Việt” rất trân trọng nỗ lực của phụ huynh. Các cô bác, anh chị đang trao cho con cháu mình một trong những món quà quý giá nhất: chiếc cầu nối đến nguồn cội, gốc gác của mình, đến văn hoá Việt và phương Đông nói chung, đến những cơ hội công việc trong tương lai. 

Hầu hết các học sinh của “Dạy Con Tiếng Việt” học 1-2 buổi/tuần vì các em đi học cũng khoảng 6 tiếng một ngày rồi, về lại còn bài tập cũng như các hoạt động nghệ thuật thể thao khác nữa. Cho nên việc sắp xếp được 1-2 buổi, khoảng 30-60 phút/lớp (“Dạy Con Tiếng Việt” có nhiều lớp với thời lượng khác nhau để phù hợp với độ tuổi và thời gian biểu của các con và gia đình) là cũng rất cố gắng rồi. Tuy vậy, mình có thể thẳng thắn nhìn nhận với nhau là, để học và nói giỏi một ngôn ngữ thì thời lượng từng đó là không đủ để tiến bộ nhiều và rõ rệt. 

Nhiều phụ huynh có hỏi, vậy ở nhà có thể làm gì để hỗ trợ con tiến bộ nhanh hơn. Vì vậy, trong bài này “Dạy Con Tiếng Việt” xin được gợi ý một số điều phụ huynh có thể áp dụng ở nhà nhé!

Bạn thử tưởng tượng, nếu trong nhà mình tự nhiên có một người bản ngữ tiếng Anh, ví dụ có một người giúp việc, trông trẻ hay một người thuê phòng trong nhà. Thì, bạn có tận dụng cơ hội đó để khuyến khích con giao tiếp bằng tiếng Anh nhiều hơn không? Chắc chắn là hầu hết ba mẹ sẽ trả lời có. 

Vậy thì, ngay trong nhà bạn có một người đáng giá y như vậy, một người bản ngữ tiếng Việt – chính là bạn! Bạn chính là người thầy tiếng Việt tốt nhất của con, vì bạn là người ở bên con nhiều nhất chứ không phải chỉ 30-60 phút/tuần như giáo viên, và con luôn có nhu cầu giao tiếp với bạn. Đây Bạn hãy tận dụng chính mình – người Lớn lên bên cạnh một người bản ngữ tiếng Việt nhưng không tận dụng được cơ hội đó thì rất uổng phí. 

1. Giúp con ôn lại bài tiếng Việt vừa học ở lớp, và làm bài tập tiếng Việt cùng con 

Chẳng hạn, trong một buổi học như dưới đây của “Dạy con tiếng Việt”, các con học các bộ phận cơ thể, sau đó chơi trò chơi và hát bài hát “Tập thể dục buổi sáng” vì bài hát này có nhắc đến nhiều bộ phận cơ thể rất vui. 

Sau buổi học, mình có thể vừa âu yếm con, vừa nói, ví dụ: “Bụng đâu?” Con chỉ vào bụng, thế là ba mẹ thơm một cái vào bụng. “Đầu đâu?” Con chỉ vào đầu, thế là ba mẹ thơm một cái vào đầu. Con trai thì có thể giả chơi đánh nhau, bắn nhau vào các bộ phận cơ thể v.v. Mỗi buổi sáng thức dậy, ba mẹ, ông bà có thể cùng hát và nhảy “Tập thể dục buổi sáng” với con. Thời gian giữa các lớp khá lâu (khoảng một tuần), hơn nữa có thể lớp sau là lại một nội dung khác rồi, nên một vài phút vừa chơi vừa ôn tập ở nhà là rất quý báu để giúp các con nhớ lâu. 

Nếu giáo viên có cho bài tập về nhà như viết đoạn văn ngắn, hỏi tên, tuổi, sở thích của người thân, giới thiệu gia đình của em v.v. thì bạn có thể cùng làm hoặc con tự làm rồi mình sửa cho con. 

2. Đọc sách cùng con 

Đọc sách là một cách tuyệt vời để luyện tập thêm tiếng Việt. Sách có thể được dùng để đọc to nhằm rèn luyện phát âm, học thêm từ mới, học đánh vần… Nhà mình thường đặt mua sách từ Việt Nam gửi sang. 

Các bé trong lớp tiếng Việt cơ bản (5-8 tuổi) có thể dùng các  với các sách tiếng Việt cho độ tuổi 0 – 3 tuổi. Các câu trong những sách này thường rất ngắn, năm sáu từ thôi và lặp đi lặp lại nhiều. Một ngày bạn chỉ cần đọc một, hai câu thôi, không cần nhiều, chỉ cần đều đặn là liên tục, mưa dầm thấm lâu mà. Bạn có thể  cùng bé đọc một câu tiếng Việt trước khi được xem ti vi, hay trước khi đọc sách tiếng Anh vào giờ đi ngủ. 

Ví dụ một bộ sách ehon đơn giản rất lý tưởng để tập đọc. Nguồn: tiki.vn

Sau khi đọc xong, hãy ứng dụng ngay và liên tục những gì mới học từ việc đọc sách. Chẳng hạn, đọc xong truyện “Chúc ngủ ngon” thì tối nào mình cũng nói với con “Chúc ngủ ngon” bằng tiếng Việt, không nói “Night night, sweet dreams” bằng tiếng Anh nữa. Đọc sách “Đi chơi thôi!” xong thì từ bây giờ, mỗi lần mình đi chơi, mình luôn nói “Đi chơi thôi! Đi học thôi!” bằng tiếng Việt, và không nói “Let’s go outside, Let’s go to school” bằng tiếng Anh nữa. Đọc sách “Ăn cơm nào!” xong thì từ bây giờ, mỗi lần mình ăn cơm, mình luôn nói “Ăn cơm nào!” bằng tiếng Việt, và không nói “Dinner’s ready!” bằng tiếng Anh nữa. 

3. Động viên con “khoe” những gì mới học với gia đình 

“Khoe” hay chia sẻ, có hai tác động tích cực. 

Một là, củng cố thái độ tích cực của con đối với việc học tiếng Việt. Phải là một việc hay, tốt đẹp thì mới khoe với mọi người chứ! 

Hai là, mỗi lần “khoe” là mỗi lần ôn lại những gì đã học. Như ở nhà mình, khoe với ba rồi khoe với ông bà ở Việt Nam là đã được thêm hai lần ôn tập rồi. 

Ba mẹ, ông bà có thể chủ động hỏi thăm ngay sau buổi học: “Hôm nay con học gì trong lớp tiếng Việt, kể cho ba mẹ, ông bà nghe?” Mình cũng hay “gợi ý” cho chồng mình hoặc ba mẹ mình hỏi thăm con: “Ủa, nghe nói hôm nay con đọc câu gì trong tiếng Việt hay lắm hả? Kể cho ba nghe. Ủa nghe nói con biết hát bài ‘Tết Tết Tết đến rồi’ hả, đâu hát thử cho ông bà nghe.” Cả ông bà, ba mẹ và con đều có thói quen “khoe” và động viên con “khoe” vốn tiếng Việt của mình. Sau khi khoe lại còn được nhận cơn mưa lời khen nữa thì các con sung sướng lắm, có động lực học thêm để khoe tiếp. 

4. Thử thách 1, 2, 3 phút chỉ nói tiếng Việt 

Mình có thể đặt ra các thử thách cho các con “thi đấu” với nhau hay con “thi đấu” với ba mẹ, ông bà. 

Ví dụ, thử thách 2 phút chỉ nói tiếng Việt. Ai nói tiếng Anh trước là thua. Thử thách này dành cho các con có vốn tiếng Việt cơ bản, có thể giao tiếp một chút rồi. Nếu các con giỏi hơn nữa thì tăng lên 3, 4 phút. 

Với các con biết ít tiếng Việt hơn, bạn có thể bắt đầu với mấy câu đơn giản như hỏi tên, tuổi, sau đó nếu con chưa biết nhiều mẫu câu hay hội thoại thì chấp nhận nói gì cũng được, miễn là tiếng Việt thôi. 

Bạn có thể bắt đầu đơn giản với 1 phút giới thiệu bản thân với nhau. 

Ví dụ: 

Ba, mẹ hỏi bé: Chào con 

Bé chào lại: Con chào mẹ. 

Con tên gì? 

Mẹ chỉ vào mình: “Mẹ tên gì? Ba tên gì? Anh tên gì? Chị tên gì? Ông tên gì? Bà tên gì?”

Con mấy tuổi? 

Như vậy là cũng được 1 phút rồi. 

Hoặc nếu con chưa có nhiều vốn từ vựng hay mẫu câu nhiều thì mình có thể chơi thi đua nói các từ tiếng Việt, từ thuộc chủ đề gì cũng được, miễn tiếng Việt là được: chuối (trái cây), sáu (số đếm), tai (bộ phận cơ thể), bà (gia đình)… ai bí từ trước là thua. Mình thường cho con và chồng “thi đua” với nhau, và chồng thường giả vờ thua cho con vui.

Hoặc thử thách nối đuôi nhau đếm số, mẹ đếm 1 thì con đếm 2, mẹ đếm 3 rồi con đếm 4… xem con có đếm được đến 30 không nào. 

Mình cũng có thể làm thử thách gọi cho ông bà ở Việt Nam và nói tiếng Việt trong 1 – 2 phút. Có thể bạn phải nói trước với ông bà vì ông bà không biết làm sao nói chuyện với cháu bằng tiếng Việt đơn giản. Chẳng hạn, mình sẽ nói trước với mẹ là cháu muốn nói với bà, bà trả lời ngắn, 1 – 2 chữ thôi nha. Thế là cuộc nói chuyện của hai bà cháu như thế này:

Cháu: Cháu chào bà.

Bà: Bà chào cháu.

Cháu: Bà có khoẻ không?

Bà: Bà khoẻ. Cháu có khoẻ không?

Cháu: Dạ khoẻ. Bà ăn cơm chưa?

Bà: Bà ăn rồi. 

Cháu: Bà ăn cái gì?

Bà: Bà ăn cơm cá kho. 

Hoặc nếu bé vừa học xong cách nói về thời gian thì hai mẹ con, ông bà có thể nói gì?

Cháu: Bà ơi, bây giờ là mấy giờ ở Việt Nam?

Bà: Bốn giờ.

Cháu: Buổi sáng hay buổi chiều?

Bà: Buổi chiều. Bây giờ là mấy giờ ở Anh?

Cháu: Bây giờ là 9 giờ. Buổi sáng. 

Bà: Cháu ăn sáng chưa?

Cháu: Dạ chưa. 

Như vậy là đã được hai hội thoại dù ngắn nhưng thiết thực rồi đó!

5. Tham gia các sự kiện, cuộc thi của cộng đồng tổ chức 

Các sự kiện hay cuộc thi còn tạo ra cơ hội để gia đình cùng các con luyện tập tiếng Việt. Chẳng hạn, trong buổi họp mặt Giáng Sinh 2024, các bạn học sinh của “Dạy Con Tiếng Việt” đã tham gia trả lời nhiều câu hỏi đơn giản liên quan đến Giáng Sinh:

• Đây là ai? Đây là ông già Nô en.
• Đây là ai? Đây là cây thông Nô en.
• Ông già Nô en mang gì đến cho trẻ em? Quà. 
• “Merry Christmas” trong tiếng Việt nói như thế nào? Giáng Sinh vui vẻ!

Họp mặt Giáng Sinh 2024 của các học sinh và phụ huynh của “Dạy Con Tiếng Việt”

Sau buổi họp mặt, ba mẹ, ông bà có thể cùng con ôn lại những từ vựng này, ví dụ chỉ vào hình ảnh, cây thông, quà… trong nhà rồi hỏi lại con các câu hỏi này, có thể nói với con “Giáng Sinh vui vẻ!” bằng tiếng Việt thay cho tiếng Anh. 

Hết Nô en thì lại đến Tết. Cuộc thi Tài năng nhí năm nay cũng là một dịp để ba mẹ luyện tiếng Việt với con. Ví dụ, ba mẹ có thể cùng con tập bài hát “Bánh chưng xanh bên dưa hấu đỏ…”, mỗi ngày tập một, hai câu hết một, hai phút, tích tiểu thành đại. 

Trung thu năm vừa rồi mình cho con tham gia sự kiện Trung thu của em ở Liverpool. Mình ra điều kiện cho bé là phải đọc thuộc một bài thơ về mùa thu để được đi. Thế là khoảng hai tuần trước sự kiện, ngày nào hai mẹ con cũng tập với nhau một hai câu thơ. Cuối cùng cũng thuộc, nhưng đến lúc lên sân khấu thì anh chàng khớp nên quên hết (!), phải nhờ mẹ nhắc tuồng. Nhưng điều quan trọng nhất là mình và con đã có hai tuần học tiếng Việt đều đặn mỗi ngày thông qua hoạt động học thuộc bài thơ với nhau. 

Con mình xung phong đọc thơ ở lễ hội Trung thu ở Liverpool 2024.

Vì thế, ba mẹ có thể tích cực cho con tham gia các sự kiện, cuộc thi của cộng đồng để các con có thêm động lực rèn luyện tiếng Việt nhé!

6. Khen thưởng các con một cách hào phóng 

Hãy hào phóng với phần thưởng và lời khen ngợi. Mỗi lớp con học xong, mỗi câu con nói được, mỗi thử thách nhỏ con hoàn thành, mỗi lần con cố gắng “khoe” tiếng Việt với ba mẹ hay ông bà… mình đều khen ngợi con, động viên con. 

Khen ngợi nỗ lực và sự chăm chỉ, chứ không khen ngợi thành tích. Ví dụ, mình có thể nói, hôm nay mẹ biết con muốn ngủ thêm nhưng con đã dậy và tham gia lớp cùng các bạn, mẹ tuyên dương con. Hay tuần này con đã chăm chỉ đọc sách tiếng Việt với mẹ mỗi ngày, và bây giờ mình đã đọc xong một quyển sách tiếng Việt đầu tiên rồi. Mình cũng nhờ chồng khen ngợi con, nhờ ông bà khen ngợi con thêm, hoặc khen con trước mặt ba và ông bà. 

Bạn nên nói trước với chồng, ông bà, nhờ khen bé vì đôi khi ông bà không nghĩ, dễ nói những câu làm bé buồn, nhụt chí. Mẹ mình trước đây cũng thỉnh thoảng “chê” như vậy: “nói lơ lớ như Tây, ôi không hiểu à, ôi quên tiếng Việt rồi à…” Mình nên làm “công tác tư tưởng” với người thân là hãy giúp mình động viên bé, không nói những câu làm con mất tự tin. Mẹ mình nhờ mình “huấn luyện” mà nay tích cực lắm, con mình nói gì bà cũng cười phớ lớ, khen hay quá nhỉ, cháu bà nói tiếng Việt hay quá… 🙂 

Ngoài những lời khen ngợi thì phần thưởng cũng có tác dụng động viên rất lớn. Mình thường thưởng cho con những thứ sau:

• Bánh kẹo (nhỏ nhỏ thôi, Halloween hay Giáng Sinh đầy bánh kẹo mình chia nhỏ ra, thưởng mỗi ngày). Nếu hết một quyển sách hoặc tham gia lớp đều cả tháng thì có thể thưởng cái gì to hơn, ví dụ mua kem ở công viên, đi ăn món ăn gì con thích v.v., đi chơi ở khu vui chơi, v.v.
• Thời gian chơi game, xem ti vi, ipad;
• Thời gian đọc sách, thưởng sách mới;
• Đi chơi, đi du lịch ở đâu đó. 

Ngoài khen thưởng, một việc quan trọng khác mình luôn làm đó là giảng giải cho con hiểu việc con học nói tiếng Việt có ý nghĩa đối với mình và gia đình như thế nào. Ví dụ, mặc dù mình có thể giao tiếp khá tốt bằng tiếng Anh, nhưng khi con gọi mẹ ơi, nói con yêu mẹ bằng tiếng Việt, nó đi thẳng đến trái tim mẹ, làm mẹ cảm thấy ấm áp thân thương như thế nào. Gần đây con của mình thử gửi một tin nhắn thoại cho bà ngoại ở Việt Nam, con nói là “Con yêu bà ngoại”, mẹ mình đã kể là mẹ khóc khi nghe tin nhắn đó. Sau đó mình có nói với con đó là sức mạnh vô địch của tiếng Việt, lời con nói làm bà cảm động thế nào. 

Trên đây là sáu gợi ý mình hy vọng là hữu ích cho phụ huynh. Chúc cho tất cả chúng ta một năm mới chân cứng đá mềm, các con sẽ tiến bộ nhiều hơn nữa với tiếng Việt và qua đó kết nối sâu sắc hơn với gia đình và nguồn cội của mình. Xin hẹn gặp lại phụ huynh trong các buổi học tới của các con!