Gần đây mình có gặp một người quen. Hai chị em mới nói chuyện về vụ dạy con tiếng Việt, em mới nói mình là: “Trông Đôn nhà chị có vẻ là rất thích học đọc viết tiếng Việt các thứ nhỉ.” Thỉnh thoảng cũng có chị em chia sẻ với mình là: “Ôi sao con của em chịu học hay quá, chứ con của chị thử dạy rồi mà nó không chịu học.”

Hu hu hu, làm gì có. Mình muốn khẳng định với tất cả mọi người là con của mình hoàn toàn không phải là con người ta trong truyền thuyết đâu. Nó không chịu học đâu, nó thậm chí còn ghét chuyện đọc viết tiếng Việt nữa. 

Mình tìm được một cái video mình quay cách đây hai năm rưỡi, lúc đó con ba tuổi rưỡi hơn. Lúc này mình đang dạy con làm quen với bảng chữ cái tiếng Việt, học những từ rất đơn giản như “ba,” chỉ ghép là b-a thôi, rất dễ, rồi thêm dấu huyền thành “bà,” rồi học các dấu, và học thêm những chữ như “mẹ”, “cá” v.v – những chữ rất cơ bản trong tiếng Việt.

Trong video này mình chỉ dạy nó đúng một từ thôi: bà. Mình có một bộ bảng chữ cái tiếng Việt, có nhiều chữ cái rời để mình làm quen với các chữ cái và tập ghép vần. Ví dụ như con phải tìm chữ cái “a”, “b” và dấu huyền để ghép lại thành từ “bà” hoàn chỉnh. 

Video dài gần 6 phút này sẽ cho các bạn thấy việc dạy con tiếng Việt nói chung và dạy con đọc nói riêng, chưa bao giờ là dễ dàng. Ngày nào cũng như một cuộc chiến! Để học một chữ như bà, mình muốn đứt hơi luôn, thiếu điều muốn quỳ xuống lạy nó học 🙂 Nếu có thời gian, mình hy vọng các bạn sẽ xem hết cả video, vì sau đó mình sẽ thảo luận một chút về những gì mình đã làm trong video, biết đâu có thể gợi ý cho các bạn cách hướng dẫn con nhé. 

Phù, cuối cùng con đã hoàn thành thử thách: tìm được chữ b, chữ a và dấu huyền, ráp lại thành bà, tập đánh vần b-a-ba-huyền-bà. Tới bây giờ, mình vẫn đều dạy con mỗi ngày như vậy. Đã hai năm rưỡi trôi qua, là cả ngàn ngày cố gắng. Nếu các bạn cũng đang cố gắng, thì chúng ta phải tự khen ngợi mình, chúng ta đã rất cố gắng, rất nỗ lực đúng không nàoooo. 

Bây giờ mình bàn một chút về video đó nhé. 

Một là, mình luôn thưởng cho con khi con nỗ lực. Như trong video này, mình thưởng thời gian xem ti vi. Khi mới bắt đầu, mỗi ngày mình dạy một chữ thôi, học xong là mình thưởng 15 phút xem ti vi hoặc 3 viên kẹo. Sau này, khi con đọc giỏi hơn, mình tăng độ khó: 1 từ thì 5 phút xem ti vi, vậy phải đọc 3 từ mới được 15 phút. Hoặc 1 từ thì chỉ được 1 viên kẹo, đọc 3 từ thì mới được 3 viên kẹo. Ngoài thưởng mỗi ngày, mình cũng thưởng lớn hơn sau hai tuần hay mỗi tháng, hay mỗi học kỳ, ví dụ đi chơi nhà banh hay đi biển. 

Không phải lúc nào thưởng cũng có tác dụng. Các bạn có thấy không, con mình chỉ sau khoảng một phút là nản rồi, không muốn làm nữa: Bắt đầu kì kèo, trả giá, “con không làm nữa đâu”, rồi bắt đầu suy tính: 10 phút có đủ lâu để coi ti vi không. Mình phải năn nỉ: trời ơi, 10 phút ít lắm, cố gắng làm xong để được thêm 5 phút nữa. Rồi bắt đầu nó đẩy cho mình: “Ờ vậy thôi mẹ làm luôn đi.” Rồi nó không muốn đánh vần bà, mà muốn đánh vần tên của ba cơ. Nản. 

Một điều mình thấy các bạn có thể học: khi con bắt đầu mất kiên nhẫn, mình nên giúp con nhiều hơn nữa. Ví dụ, mình năn nỉ để mẹ giúp, đặt nhiều câu hỏi gợi ý cho con. Ví dụ, nếu con không đoán ra dấu của từ “bà”, mình hỏi: “Theo con là dấu huyền hay dấu hỏi?” Lựa chọn giữa dấu huyền và dấu hỏi dễ hơn nhiều so với phải nghĩ tới 6 dấu thanh trong tiếng Việt rồi chọn. Mình bật âm mạnh chữ “B” để con dễ đoán bắt đầu với gì, hỏi dấu huyền để ở trên hay dưới chữ “a”, chữ “b” để bên trái hay bên phải chữ ‘a”. Tất cả những câu hỏi mang tính gợi ý sẽ giúp bé hoàn thành công việc nhanh chóng hơn, hạn chế việc bỏ cuộc giữa chừng. 

Một điều nữa mình rút ra được là: Don’t take it personally – đừng xem việc con không chịu học là nhắm vào mình. Mình quan sát thấy con mình không chịu làm rất nhiều thứ: mỗi buổi tối đi ngủ cũng không muốn đi ngủ, tìm cách câu giờ, nhây, kêu đi đánh răng cũng không đi. Có nhiều ngày thì không chịu đi học. Thậm chí dẫn nó đi chơi mà đến giờ rời khỏi nhà nó còn lăn ra giữa nhà khóc, không đi (!) Dạo này vào lớp 1 bên này, buổi tối thỉnh thoảng có bài tập, chồng mình giúp nó tập đọc tiếng Anh, nó cũng nhăn nhó không chịu làm. Đây, cho dù không phải tiếng Việt mà là hoạt động khác, nó cũng sẽ khóc lóc, thở than, câu giờ y như vậy thôi. Cho nên mình phải kiên trì: con nhà mình rất bình thường, không thích học, thậm chí còn ghét nữa. Nhiều lúc xé sách, xé tài liệu, giận mẹ, chửi mẹ. Những ngày mình mệt, dễ mất kiên nhẫn khi dạy con, không biết bao nhiêu lần mình nghĩ: thôi kệ nó cho rồi đi. Mai mốt khi nào nó sẵn sàng muốn học thì lúc đó mình dạy. Như này vừa mất thời gian của mình, vừa sứt mẻ tình cảm mẹ con. 

Nhưng cứ kiên trì, đều đặn, đi rồi sẽ tới, bạn ơi. Như mình, giờ con gần 6 tuổi, cũng đọc được nhiều rồi. 

Hy vọng tập podcast này đã tiếp thêm cho các bạn một chút sức mạnh, một chút nghị lực để tiếp tục hành trình gian khổ, chông gai này. Hẹn gặp lại các bạn trong tập tiếp theo nha.